Pharos

Sign up for our newsletter!
Bookmark with...

About this book

Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom
Anton Prinsloo

Encyclopaedias & General Reference

The second edition of Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom is completely revised with roughly 3000 new entries. Two thirds of these represent origins from mainly old Dutch sources. While many expressions and proverbs are obsolete, they are still found in texts. Meanings of these expressions and proverbs would be unavailable to readers who do not have access to older dictionaries.

However, Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom fills this gap. In addition, it is a handy reference work for Afrikaans and English users: Afrikaans expressions are not only explained. For each Afrikaans expression, its English equivalent or meaning is provided. For the first time, Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom also includes information about intensive forms, such as so nors soos ’n buffel, as well as a number of commonly used Latin and French expressions, such as raison d'être and joie de vivre.

Book Reviews

Die Burger
Leon Rousseau

26/07/2010

Goeie nuus vir almal wat waarde aan Afrikaans heg, is dat die tweede uitgawe van Spreek­woorde en Waar Hulle Vandaan Kom deur Anton F. Prinsloo nou met 3 000 spreekwoorde uitgebrei is, tot 11 000. Dit is ’n toename van meer as 37%.

Slegte nuus vir elkeen wat een van die ses drukke van die eerste uitgawe besit, is dat die hersiene uitgawe die eerste onvolledig maak en dus liefs bygekoop moet word. Gelukkig is R320 vir meer as 600 bladsye (iets meer as 50c per bladsy) ’n redelike prys.

Die boek het ’n reeks pluspunte. Van die 11 000 spreek­woorde, segswyses en frases kom etlike honderde uit die Bybel, waar­skynlik ewe veel of meer, hoewel ek nie getel het nie, as die frases uit die Engelse Bybel in Scape­goats, Shambles & Shibboleths – How the Bible Shaped Our ­Language, wat ook nou pas uit­gereik is.

Ongeveer die helfte van die 3 000 bygevoegde spreekwoorde is aan Nederlands ontleen, wat ’n klein bietjie help vergoed vir die reuse-verlies wat die ver­dwyning van Nederlands op skool vir ons taal was.

’n Klompie minder bekende ­frases van Indonesiese herkoms is opgeneem. “ ’n Skuit op djallamalling” is een wat op see oornag. As iemand sê “jou ­moesoek (meerdere) is dood”, bedoel hy dat jy almal oortref. Soos dikwels met vreemdklinkende woorde ­gebeur, het moesoek in die volksmond soms Moses geword, soos in “jou Moses teenkom”.
Party polities inkorrekte ­woorde en frases word verswyg, maar gelukkig nie almal nie. In die “Inleiding tot die WAT”, wat in ’n preutser tyd as ons s’n ­geskryf is, staan daar met ver­wysing tot wat ek “sloptaal” noem: “ ’n ­Bangerige preutsheid mag die woordeboekmaker nie weerhou van die taal in sy breë ­omvang weer te gee nie.” Hopelik, namate ons verder van die apartheidstyd af kom, sal ­raswoorde oor dieselfde kam ­geskeer kan word. So­danige woorde word in die nuwe uitgawe van Spreekwoorde met “rassisties” of soortgelyke frases aan­gedui. “Liep­lapper” (niksnuts), oorspronklik uit Indonesië, waar dit “liplap” was (iemand met ­lippe wat soos lappe fladder?), is ’n voorbeeld. Interessant genoeg het “liplap” ná 1622 nie meer op velkleur gedui nie; dit was bloot ’n Europeër wat in die Ooste ­gebore is.

By elke lemma verskyn ook ­enkele woorde in Engels, byvoorbeeld “Jou melk wegskrik [plat]. Groot skrik. Get a great fright.” Dit help Engelssprekendes om dié uiters nuttige naslaanwerk te ­gebruik. Wanneer ’n langer ­­ver­klaring van die woord of frase se herkoms bygevoeg word, is dit ­egter net in Afrikaans.

Sloptaal word met die woord “plat” aangedui (sien vorige ­paragraaf).

Vir die eerste keer word ­intensiewe vorme soos “so nors soos ’n buffel” opgeneem.

Die nuwe uitgawe bevat ’n ­aantal algemeen gebruikte frases uit Frans en Latyn, soos “joie de vivre” en “sine qua non”.
’n Klompie heilsame Angli­sismes, die soort wat ek Engel­sismes noem omdat hulle ons taal op engelagtige wyse verruim, is bygevoeg. Voorbeelde hiervan is “liefde maak”, “mal gaan”, ­“katte en honde reën”, “met moord wegkom” en “blou moord skree”. Laasgenoemde kom ­oorspronklik uit die Frans mort (de) Dieu (dood van God), maar Dieu is tot bleu (blou) ­versag voordat dit in Engels ­verder aangepas is.

Twee volledige registers, een vir Engels en een vir ­Afrikaans, maak dit maklik om ­frases na te slaan.

Om onbekende redes is byna 90% van die teks op die ­inligtingsvel wat NB-Uit­gewers (die groep waaraan Pharos ­behoort) aan Die ­Burger gestuur het, in (nie ­altyd onberispelike) Engels.

By ’n boek wat kennelik so enorm baie werk geverg het as hierdie een, klink dit vitterig om op foute wys, maar ’n mens hoop ­darem die stelling dat Hektor in die Trojaanse oorlog ’n groot Griekse held was, word by ’n ­herdruk reggestel. Die groot Griekse held was Achilles, en sy teenstander, Hektor, was ’n ­Trojaan. Daar is voorts ’n paar kwessies waaroor ’n mens kan ­debatteer, en ek het een setfout ­gesien. Min ­genoeg!

Die waarde van hierdie groot boek kan skaars oorskat word. Kry dit!

PHAROS, KAAPSTAD. (SAGTEBAND, 605 BLADSYE, ISBN 978-1-86890-101-2.)

Leon Rousseau is ’n skrywer en ­afgetrede uitgewer van Pretoria.

Buy this book

More information

About this author

Available at:

Price:


Spreekwoorde en waar hulle vandaan kom | Encyclopaedias & General Reference


Author: Anton Prinsloo
Category: Encyclopaedias & General Reference
ISBN: 9781868901012
Date Released: 15 October 2009
Price (incl. VAT): R 450.00
Format: Soft cover, 560pp

Anton Prinsloo


At the age of ten, Dr. Anton Prinsloo had his first two stories published in the then daily newspaper Die Transvaler. Since then, he had been interested in the...

Read more...

Pharos also recommends these titles: